حميد احمدى
25
تاريخ امامان شيعه ( فارسي )
رهنمون بودهاند . آنان هوشيارانه ، صادقانه و صابرانه به حراست از كيان و شرف و عزت انسانى ، حكمت ، ايمان و فرهنگ محمدى صلى الله عليه و آله پرداختند . به هر روى ، گذشتههاى تلخ را نبايد به دليل تلخى و ناگوارىاش به فراموشى سپرد ، بلكه شايسته است با تجزيه و تحليل و بررسى دقيق عوامل بهوجودآورنده ، تشديدكننده ، نگهدارنده و از بينبرنده آن اوضاع ، درسها آموخت و از آن بهرهها گرفت . اين تجربهها در تاريخ پرفرازوفرود امامان شيعه عليهم السلام فرايندى تاريخى است و از سويى هر امامى در عرصه و ساحتى خاص درخشش و تابشى داشته كه مجموع آن بهعنوان جريانى واحد و به بيان دينى « نورى واحد » ، فرا راه مسلمانان قرار دارد و راهگشا ، آموزنده و سازنده است . منابع و متون تاريخنگارى امامان شيعه عليهم السلام و تاريخ تشيع نظر به اينكه منابع و متون بر جاى مانده در خصوص تاريخ امامت گسترهاى نسبتاً وسيع و متنوع دارند ، نبايد تنها به متون و منابعى كه صرفاً تحت عناوين و موضوعات تاريخى تدوين شدهاند بسنده گردد ، بلكه بايسته است منابع متنوع در زمينههاى مختلف از جمله جغرافيا ، رجال ، انساب ، حديث و تفسير را به عنوان ابزار تاريخ يا علوم مرتبط با تاريخ امامت در اختيار داشت و از آنها بهره گرفت ؛ بهويژه اگر بدين مسئله مهم نيز توجه گردد كه تاريخنگارى در اسلام ، در ابتدا خاستگاهى روايى داشته و بر مبناى سرگذشتنامه و حديث استوار بوده و در قرون بعدى هويت تاريخى به خود گرفته است . در اين صورت جستجوى تاريخى در اينگونه منابع اهميت خواهد يافت . از ديگر سو بايد دانست كه بهرغم پيچيدگى ، تنوّع و گستردگى در منابع تاريخ امامت ، بيشتر آنها با دوران واقعه و رخداد تاريخى و حيات امامان عليهم السلام فاصله زيادى داشته ، از اين رو بىگمان دچار جرح و تعديلهايى شدهاند . البته اين بهمعناى بىاعتمادى مطلق به همه متون و منابع نيست ، بلكه منظور دقت ، تأمل و وسواس در استنادجويى به اين متون و منابع و اسناد است . مسئله ديگر ، از بين رفتن بسيارى از منابع و متون تأليفشده است كه امروز تنها نام و عناوين تعدادى از آنها در متونى چون فهرست ابننديم و يا آثار خواجهنصير آمده است . امروز بخش مهمى از آثار تاريخى شيعه از ميان رفته و تنها نمونههاى اندكى نظير وقعة صفين اثر نصر بن مزاحم از اوايل قرن سوم و كتاب الغارات ثقفى از همان قرن به دست ما رسيده است . « 1 »
--> ( 1 ) . بنگريد به : رسول جعفريان ، حيات فكرى و سياسى امامان شيعه ، ص 14 .